“Oefening baart kunst.”

Het is misschien wel het bekendste gezegde over leren.

En natuurlijk zit er een kern van waarheid in. Niemand leert een infuus prikken, een ECG beoordelen of klinisch redeneren door er alleen over te lezen.

Toch is er een hardnekkige misvatting.

Niet de hoeveelheid oefening bepaalt hoeveel iemand leert. De kwaliteit van de oefening doet dat.

Een student die twintig keer dezelfde fout maakt, wordt niet automatisch twintig keer beter.

 

Herhalen is niet hetzelfde als leren

Iedere zorgprofessional kent handelingen die bijna automatisch gaan.

Een bloeddruk meten.

Een infuus aansluiten.

Een patiënt helpen bij de ADL.

Dat voelt alsof de vaardigheid vooral is ontstaan door veel herhaling.

Maar er gebeurde onderweg iets anders.

Na iedere oefening werd er bijgestuurd.

Er kwam feedback.

Nieuwe inzichten.

Andere situaties.

De oefening veranderde steeds een beetje.

En juist dát maakte het leerzaam.

 

Waarom routine soms tegen je werkt

Ons brein houdt van efficiëntie.

Zodra een handeling vertrouwd voelt, schakelt het over op de automatische piloot.

Dat is prettig.

Maar er zit ook een risico aan.

Want zodra iets automatisch gaat, denken we er minder bewust over na.

Daardoor kan een fout jarenlang ongemerkt blijven bestaan.

Iedere begeleider kent wel iemand die al jaren dezelfde kleine onzorgvuldigheid laat zien.

Niet uit onwil.

Maar omdat niemand het ooit meer bespreekt.

 

Oefenen moet nét een beetje moeilijk blijven

Goede oefening voelt niet comfortabel.

Dat klinkt vreemd.

Maar leren ontstaat precies op het punt waarop iets nog nét niet vanzelf gaat.

Te makkelijk?

Dan verandert er weinig.

Te moeilijk?

Dan raakt iemand ontmoedigd.

Daartussen ligt de ideale uitdaging.

Een student die een handeling beheerst, hoeft die niet nóg twintig keer op precies dezelfde manier uit te voeren.

Die heeft een nieuwe uitdaging nodig.

Bijvoorbeeld:

• een complexere patiënt;
• tijdsdruk;
• een onverwachte complicatie;
• uitleg geven tijdens de handeling;
• klinisch redeneren terwijl de handeling doorgaat.

Zo groeit niet alleen de vaardigheid, maar ook het professioneel handelen.

 

Variatie maakt kennis sterker

Veel opleidingen oefenen vaardigheden steeds in dezelfde context.

Steeds dezelfde pop.

Steeds dezelfde casus.

Steeds dezelfde volgorde.

Dat voelt veilig.

Maar de praktijk ziet er nooit precies zo uit.

Een patiënt reageert anders.

Een collega stelt een vraag.

De monitor piept.

De familie kijkt mee.

Door tijdens het oefenen bewust kleine verschillen aan te brengen, leert het brein flexibeler omgaan met kennis.

Niet:

“Ik ken deze handeling.”

Maar:

“Ik kan deze handeling ook uitvoeren als de situatie verandert.”

Laat studenten uitleggen wat ze doen

Een opvallend eenvoudige manier om de kwaliteit van oefenen te verhogen is door studenten hardop te laten denken.

Vraag tijdens een vaardigheid niet alleen:

“Kun je dit uitvoeren?”

Maar ook:

“Waarom kies je hiervoor?”

Of:

“Welke risico’s zie je nu?”

Daardoor oefent de student niet alleen de handeling, maar ook het klinisch redeneren dat erbij hoort.

 

De praktijk is geen examen

In veel organisaties voelt oefenen nog steeds als een toetsmoment.

Studenten willen laten zien dat ze het kunnen.

Maar juist dan vermijden ze moeilijke situaties.

Terwijl leren juist ontstaat wanneer iets nog niet perfect gaat.

Maak daarom ruimte voor oefensituaties waarin de uitkomst niet centraal staat, maar het leerproces.

Niet:

“Laat zien dat je dit beheerst.”

Maar:

“Laten we samen onderzoeken wat je volgende stap is.”

Oefenen stopt nooit

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap.

Ook ervaren zorgprofessionals blijven oefenen.

Niet omdat ze de basis vergeten zijn.

Maar omdat de zorg verandert.

Nieuwe technieken.

Nieuwe richtlijnen.

Nieuwe patiëntgroepen.

Nieuwe inzichten.

Professionele ontwikkeling stopt niet na het diploma.

Het wordt onderdeel van het vak.

 

Wat kun je morgen anders doen?

Kijk eens naar de volgende vaardigheidstraining die je begeleidt.

Vraag jezelf af:

• Oefenen studenten vooral veel?
• Of oefenen ze vooral slim?

Probeer één kleine verandering.

Laat een student tijdens de handeling hardop uitleggen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.

Of verander één onderdeel van de casus.

Je zult merken dat de oefening direct meer denkwerk vraagt.

En precies daar groeit expertise.

 

De volgende vraag

In deze serie hebben we ontdekt hoe het brein leert.

Dat we vergeten.

Dat uitleg alleen niet genoeg is.

Dat feedback, emotie, eigenaarschap en oefenen allemaal invloed hebben op leren.

Maar er blijft nog één vraag over.

Een vraag die misschien wel de meeste discussies oproept in het zorgonderwijs.

Waarom schrijven studenten eigenlijk zoveel reflectieverslagen… en leren ze daar wel echt van?