“Dat zie je toch meteen?”

Voor een ervaren verpleegkundige is het een logische opmerking.

Een patiënt oogt benauwd.

De ademhaling versnelt.

De huid ziet grauw.

Er klopt iets niet.

Maar voor een eerstejaarsstudent is dezelfde situatie compleet anders.

Die ziet vooral…

• een patiënt;
• een saturatiemeter;
• een infuus;
• een monitor;
• een bed;
• een begeleider die meekijkt;
• een lijst met handelingen die nog uitgevoerd moeten worden.

Waar de expert patronen ziet, ziet de beginner losse details.

En dat heeft grote gevolgen voor hoe we onderwijs ontwerpen.

 

Het brein van een expert werkt anders

Na jaren ervaring verandert niet alleen de hoeveelheid kennis.

Ook de manier waarop kennis is georganiseerd verandert.

Een ervaren zorgprofessional denkt niet meer in losse feiten.

Hij of zij herkent patronen.

Een expert hoeft niet iedere stap bewust af te lopen.

Veel processen zijn geautomatiseerd.

Daardoor blijft er ruimte over voor klinisch redeneren, communicatie en onverwachte situaties.

Beginners beschikken nog niet over die mentale structuur.

Hun werkgeheugen moet iedere stap afzonderlijk verwerken.

 

Waarom beginners sneller overbelast raken

Stel dat een student voor het eerst een patiënt met zuurstof behandelt.

Voor een ervaren verpleegkundige is dat een bekende situatie.

Maar de student denkt ondertussen aan:

• welke flow moet ik instellen?
• hoe werkte deze zuurstofbril ook alweer?
• wat zei de docent hierover?
• doe ik mijn handschoenen goed aan?
• kijkt mijn begeleider mee?
• wat als ik iets vergeet?

Het werkgeheugen raakt snel vol.

Niet omdat de student ongemotiveerd is.

Maar omdat vrijwel alles nog nieuw is.

 

De expert vergeet soms hoe moeilijk het was

Hier ontstaat een bekend probleem.

Experts hebben zoveel kennis geautomatiseerd dat ze zich nauwelijks meer herinneren hoe ingewikkeld iets ooit was.

Psychologen noemen dit de expertiseblindheid.

Daardoor slaan ervaren zorgprofessionals onbewust denkstappen over.

Ze zeggen bijvoorbeeld:

“Kijk gewoon naar het totaalbeeld.”

Maar wat is dat totaalbeeld?

Een beginner weet dat nog helemaal niet.

 

Hardop denken maakt expertise zichtbaar

Een eenvoudige oplossing is om je eigen denkproces uit te spreken.

Bijvoorbeeld:

“Ik kijk eerst naar de ademhaling.”

“Nu valt me op dat de patiënt sneller ademt.”

“Daarom controleer ik de saturatie.”

“Omdat die laag is, wil ik weten hoeveel zuurstof wordt toegediend.”

Voor een expert voelt dit misschien overdreven.

Voor een beginner is het goud waard.

Je maakt zichtbaar wat normaal onzichtbaar blijft.

 

Geef geen antwoorden, maar denkstappen

Veel begeleiding richt zich op de juiste uitkomst.

Maar leren zit juist in de weg ernaartoe.

In plaats van:

“Dit is een delier.”

Kun je vragen:

“Welke signalen zie jij?”

Daarna:

“Welke verklaringen passen daarbij?”

En vervolgens:

“Welke informatie heb je nog nodig?”

Zo leert de student redeneren.

Niet alleen herkennen.

 

Casuïstiek werkt beter dan losse theorie

Experts beschikken over honderden ervaringen waarop zij kunnen terugvallen.

Beginners niet.

Daarom helpt het om veel verschillende praktijkvoorbeelden te gebruiken.

Niet steeds dezelfde wond.

Niet steeds dezelfde COPD-patiënt.

Maar variatie.

Iedere nieuwe casus helpt het brein patronen op te bouwen.

Langzaam verandert een verzameling losse ervaringen in professionele intuïtie.

 

Laat experts niet alleen voordoen

Veel praktijkopleiders demonstreren een handeling.

Studenten kijken aandachtig toe.

Maar een expert voert een handeling vaak automatisch uit.

Juist daardoor mist de student belangrijke informatie.

Een betere aanpak is:

• doe de handeling rustig voor;
• vertel hardop waarom je keuzes maakt;
• benoem ook wat je níet doet;
• bespreek alternatieven;
• laat de student daarna dezelfde denkstappen verwoorden.

Zo leert de student niet alleen wat je doet.

Maar vooral waarom.

 

Vergelijk beginners niet met experts

Misschien is dit wel de belangrijkste les.

Een beginner hoeft niet te denken als een expert.

Nog niet.

Het doel is niet dat studenten alles direct zien.

Het doel is dat ze iedere week nét iets meer patronen herkennen dan de week ervoor.

Professionele expertise groeit langzaam.

Niet in één stage.

Niet in één opleiding.

Maar door honderden ervaringen die steeds beter met elkaar verbonden raken.

 

Wat kun je morgen anders doen?

Vraag jezelf tijdens de volgende begeleiding eens af:

Welke denkstappen sla ik automatisch over?

Probeer die vervolgens hardop uit te spreken.

Niet alleen wat je doet.

Maar waarom.

Juist daarin zit de kennis die studenten nog missen.

 

De volgende vraag

Experts herkennen patronen.

Beginners bouwen die patronen langzaam op.

Maar hoe zorg je ervoor dat kennis niet alleen in het hoofd blijft zitten, maar ook onder druk beschikbaar is?

Dat brengt ons bij een van de meest onderschatte onderdelen van leren:

oefenen.

In het volgende artikel onderzoeken we waarom veel oefenen alleen niet genoeg is — en waarom de manier waarop je oefent veel belangrijker is dan het aantal herhalingen.