Waarom lukt het sommige onderwijsvernieuwingen nauwelijks om van de grond te komen?

Waarom blijven studenten ongewenst gedrag vertonen, ondanks duidelijke uitleg?

En waarom veranderen mensen soms pas wanneer niet alleen hun motivatie verandert, maar ook hun omgeving?

Veel pogingen om gedrag te veranderen beginnen met één simpele aanname: als mensen weten wat ze moeten doen, gaan ze het vanzelf doen.

De praktijk laat iets anders zien.

Gedrag verandert zelden door informatie alleen.

Om die reden ontwikkelde de Britse gedragswetenschapper Susan Michie het Behavior Change Wheel (BCW). Dit model helpt professionals om gedragsverandering systematisch te analyseren én doelgerichte interventies te kiezen.

Tegenwoordig wordt het Behavior Change Wheel wereldwijd gebruikt binnen de gezondheidszorg, het onderwijs, gedragsinterventies en organisatieontwikkeling.

 

Wat is het Behavior Change Wheel?

Het Behavior Change Wheel is een model voor het ontwerpen van effectieve gedragsverandering.

Het werd in 2011 ontwikkeld door Susan Michie en haar collega’s aan University College London.

Het model bestaat uit drie lagen.

In het midden staat het COM-B-model.

Daaromheen bevinden zich verschillende soorten interventies.

De buitenste ring beschrijft beleid en organisatorische maatregelen die gedragsverandering kunnen ondersteunen.

Samen vormen deze drie lagen een praktisch hulpmiddel om gedrag niet alleen te begrijpen, maar ook daadwerkelijk te beïnvloeden.

 

Het hart van het model: COM-B

In het midden van het Behavior Change Wheel staat het COM-B-model.

Volgens COM-B ontstaat gedrag alleen wanneer drie voorwaarden aanwezig zijn:

• Capability – iemand beschikt over de juiste kennis en vaardigheden.
• Opportunity – de omgeving biedt voldoende mogelijkheden om het gedrag te laten zien.
• Motivation – iemand is gemotiveerd om het gedrag daadwerkelijk uit te voeren.

Ontbreekt één van deze drie elementen, dan wordt gedragsverandering aanzienlijk moeilijker.

Het Behavior Change Wheel gebruikt deze analyse als vertrekpunt.

Pas wanneer duidelijk is waar het probleem zit, kies je passende interventies.

 

De tweede ring: negen soorten gedragsinterventies

Na de analyse met COM-B helpt het Behavior Change Wheel bij het kiezen van een passende aanpak.

Susan Michie onderscheidt negen typen interventies.

 

1. Educatie

Vergroot kennis en begrip.

Bijvoorbeeld door uitleg, instructie of voorlichting.

 

2. Overtuiging

Gebruik argumenten, voorbeelden of communicatie om motivatie te vergroten.

Denk aan inspirerende praktijkverhalen of het zichtbaar maken van de voordelen van nieuw gedrag.

 

3. Belonen

Gewenst gedrag wordt gestimuleerd door positieve bekrachtiging.

Dat kan variëren van complimenten tot certificaten of erkenning.

 

4. Dwingen

Soms wordt gedrag beïnvloed door regels, afspraken of consequenties.

Binnen onderwijs gebeurt dit bijvoorbeeld via aanwezigheidsplicht of veiligheidsprotocollen.

 

5. Trainen

Nieuwe vaardigheden ontwikkelen door oefening.

Juist deze interventie is in onderwijs vaak essentieel.

 

6. Beperkingen aanpassen

Ongewenst gedrag wordt moeilijker gemaakt of gewenst gedrag juist gemakkelijker.

Bijvoorbeeld door processen eenvoudiger in te richten.

 

7. Omgevingsaanpassingen

Niet de persoon verandert, maar de omgeving.

Denk aan duidelijke looproutes, visuele herinneringen of een andere inrichting van een leeromgeving.

 

8. Modelleren

Mensen leren veel door anderen te observeren.

Docenten, werkbegeleiders en ervaren collega’s spelen hierin een belangrijke voorbeeldrol.

 

9. Ondersteunen

Soms hebben mensen extra begeleiding nodig.

Coaching, feedback, intervisie of een mentor kunnen gedragsverandering versterken.

 

De buitenste ring: beleid en organisatie

Gedragsverandering is niet alleen een taak van individuen.

Ook organisaties hebben invloed.

De buitenste ring van het Behavior Change Wheel beschrijft verschillende manieren waarop beleid gedrag kan ondersteunen.

Denk aan:

• richtlijnen;
• wet- en regelgeving;
• communicatie;
• kwaliteitsbeleid;
• organisatorische afspraken;
• financiële prikkels.

Hiermee laat Michie zien dat duurzame gedragsverandering vaak vraagt om veranderingen op meerdere niveaus tegelijk.

 

Een praktijkvoorbeeld uit het onderwijs

Een opleiding wil dat studenten vaker feedback aan elkaar geven.

In eerste instantie organiseert de opleiding een korte workshop.

Toch verandert er weinig.

Met behulp van het Behavior Change Wheel wordt de situatie opnieuw geanalyseerd.

Studenten blijken onvoldoende te weten hoe zij goede feedback geven (Capability).

Daarnaast ervaren zij weinig sociale veiligheid (Opportunity).

Bovendien zien zij feedback vooral als beoordelen in plaats van leren (Motivation).

Op basis daarvan kiest de opleiding verschillende interventies.

Studenten oefenen feedback tijdens lessen.

Docenten geven zelf het goede voorbeeld.

Er worden duidelijke feedbackregels afgesproken.

En feedback wordt structureel onderdeel van groepsopdrachten.

Pas dan verandert het gedrag zichtbaar.

Niet door één interventie.

Maar door een combinatie van maatregelen.

 

 

Waarom het Behavior Change Wheel zo krachtig is

Veel verandertrajecten beginnen met een oplossing.

Het Behavior Change Wheel begint met een analyse.

Daardoor voorkom je dat je een training organiseert terwijl eigenlijk de werkcultuur het probleem is.

Of dat je motivatie probeert te vergroten terwijl mensen simpelweg onvoldoende vaardigheden hebben.

Het model helpt om interventies beter af te stemmen op de werkelijke oorzaak van gedrag.

Juist dat maakt het bijzonder effectief.

 

Toepassing in het zorgonderwijs

Binnen zorgopleidingen wordt het Behavior Change Wheel steeds vaker gebruikt.

Bijvoorbeeld om:

• veilig werken te stimuleren;
• feedbackgedrag te verbeteren;
• reflecteren vanzelfsprekender te maken;
• samen beslissen te bevorderen;
• nieuwe richtlijnen succesvol te implementeren.

Omdat het model zowel kijkt naar studenten als naar de leeromgeving, sluit het goed aan bij praktijkleren.

 

De relatie met andere theorieën

Het Behavior Change Wheel bouwt voort op het COM-B-model, dat het fundament vormt van het wiel.

Daarnaast sluit het aan bij de cirkel van gedragsverandering van Prochaska en DiClemente. Waar Prochaska beschrijft in welke fase iemand zich bevindt, helpt Michie om passende interventies te kiezen.

Ook zijn er duidelijke raakvlakken met Bandura. Zijn theorie over self-efficacy laat zien dat vertrouwen in eigen kunnen een belangrijke rol speelt bij Capability en Motivation.

Daarnaast past het model goed bij de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan, waarin autonomie, verbondenheid en competentie belangrijke voorwaarden zijn voor duurzame motivatie.

Samen vormen deze modellen een stevig wetenschappelijk fundament voor gedragsverandering.

 

Veelgemaakte fouten bij gedragsverandering

Organisaties kiezen vaak direct voor een training.

Of voor een nieuwe campagne.

Of voor extra informatie.

Dat kan werken.

Maar alleen wanneer de gekozen interventie aansluit bij de werkelijke oorzaak van het gedrag.

Het Behavior Change Wheel helpt juist om eerst de juiste diagnose te stellen.

Pas daarna volgt de behandeling.

Daardoor worden interventies effectiever en duurzamer.

 

Tot slot

Het Behavior Change Wheel van Susan Michie laat zien dat gedragsverandering veel meer vraagt dan goede bedoelingen of extra uitleg.

Duurzame verandering ontstaat wanneer professionals eerst begrijpen waarom gedrag uitblijft en vervolgens bewust kiezen voor interventies die aansluiten bij die oorzaak.

Voor docenten, praktijkopleiders, coaches en zorgprofessionals biedt het model een praktisch kader om gedrag niet alleen te analyseren, maar ook daadwerkelijk te veranderen.

Misschien is dat wel de grootste kracht van het Behavior Change Wheel.

Het helpt ons stoppen met gokken.

En beginnen met doelgericht veranderen.

 

Veelgestelde vragen

Wat is het Behavior Change Wheel?

Het Behavior Change Wheel is een model van Susan Michie dat helpt bij het analyseren en veranderen van gedrag. Het combineert het COM-B-model met verschillende gedragsinterventies en beleidsmaatregelen.

 

Wat is de relatie tussen COM-B en het Behavior Change Wheel?

COM-B vormt het hart van het Behavior Change Wheel. Eerst analyseer je gedrag aan de hand van Capability, Opportunity en Motivation. Daarna kies je passende interventies om gedragsverandering te ondersteunen.

 

Waar wordt het Behavior Change Wheel voor gebruikt?

Het model wordt wereldwijd toegepast binnen onderwijs, zorg, gezondheidsbevordering, organisatieontwikkeling en gedragsinterventies. Het helpt professionals om effectieve strategieën voor gedragsverandering te ontwerpen.

 

Waarom is het Behavior Change Wheel belangrijk?

Het model voorkomt dat organisaties te snel naar oplossingen grijpen. Door eerst de oorzaken van gedrag te analyseren en daarna passende interventies te kiezen, neemt de kans op duurzame gedragsverandering aanzienlijk toe.