Hoe ontwikkel je zorgprofessionals die bekwaam blijven in de praktijk?
Iedere zorgprofessional leert ooit voor het eerst een injectie geven, een wond verzorgen of een slecht-nieuwsgesprek voeren. Toch wordt niet iedereen vanzelf bekwaam. Vaardigheidsontwikkeling is meer dan veel oefenen. Het vraagt om goede begeleiding, gerichte feedback en een leeromgeving waarin zorgprofessionals kunnen groeien.
Op deze pagina ontdek je wat vaardigheidsontwikkeling is, welke wetenschappelijke modellen veel worden gebruikt en hoe je vaardigheden effectief ontwikkelt in het zorgonderwijs en de praktijk.
Wat is vaardigheidsontwikkeling?
Vaardigheidsontwikkeling is het proces waarbij iemand nieuwe vaardigheden leert, verfijnt en uiteindelijk zelfstandig en bekwaam kan toepassen.
Een vaardigheid bestaat meestal uit een combinatie van:
- kennis;
- praktische handelingen;
- klinisch redeneren;
- communicatie;
- professioneel gedrag.
In de zorg komen deze elementen voortdurend samen. Een verpleegkundige die een katheter inbrengt, voert niet alleen een technische handeling uit. Die beoordeelt ook de situatie, communiceert met de patiënt, werkt volgens richtlijnen en reageert op onverwachte gebeurtenissen.
Daarom draait vaardigheidsontwikkeling niet alleen om kunnen, maar vooral om bekwaam handelen in de praktijk.
Waarom is vaardigheidsontwikkeling zo belangrijk in de zorg?
De zorg verandert voortdurend.
Nieuwe richtlijnen, technologische ontwikkelingen en complexere zorgvragen vragen om zorgprofessionals die blijven leren.
Goede vaardigheidsontwikkeling draagt onder andere bij aan:
- veiligere patiëntenzorg;
- minder medische fouten;
- meer zelfvertrouwen bij studenten;
- betere samenwerking;
- sneller inwerken van nieuwe collega’s;
- duurzame inzetbaarheid.
Juist daarom investeren steeds meer zorgorganisaties in praktijkleren, leerhuizen, simulatieonderwijs en werkplekleren.
Vaardigheden leer je niet alleen door veel te oefenen
Dit is misschien wel de grootste misvatting.
Veel oefenen helpt.
Maar bewust oefenen helpt veel meer.
Uit onderzoek weten we dat leren effectiever wordt wanneer studenten:
- regelmatig feedback krijgen;
- dezelfde vaardigheid in verschillende situaties oefenen;
- kennis actief moeten ophalen;
- direct kunnen toepassen wat ze leren;
- stap voor stap meer zelfstandigheid krijgen.
Daarom is de manier waarop je oefent minstens zo belangrijk als het aantal herhalingen.
Lees ook: Waarom veel oefenen niet altijd beter is.
Bekende modellen voor vaardigheidsontwikkeling
Een groot voordeel van jullie positie is dat je hier juist de bestaande modellen uitlegt en niet doet alsof je een nieuw model hebt bedacht.
De piramide van Miller
George Miller beschreef hoe beroepsvaardigheden zich ontwikkelen.
Van:
- Knows
- Knows how
- Shows how
- Does
Voor zorgopleiders is dit nog steeds één van de meest gebruikte modellen om bekwaamheid te beoordelen.
(Hier zou een eenvoudige infographic perfect passen.)
Het Dreyfus-model
Het Dreyfus-model beschrijft hoe mensen groeien van beginner naar expert.
- Novice
- Advanced beginner
- Competent
- Proficient
- Expert
Het model laat zien dat experts niet alleen méér weten, maar informatie ook fundamenteel anders verwerken.
Lees ook: Waarom experts anders leren dan beginners.
Van novice naar expert (Patricia Benner)
Patricia Benner vertaalde het Dreyfus-model naar de verpleegkundige praktijk.
Haar model wordt wereldwijd gebruikt om de professionele ontwikkeling van verpleegkundigen te beschrijven.
Het laat zien dat deskundigheid niet alleen ontstaat door ervaring, maar vooral door betekenisvolle praktijkervaring gecombineerd met reflectie en begeleiding.
Hoe ontwikkel je vaardigheden effectief?
Onderzoek laat zien dat effectieve vaardigheidsontwikkeling meestal bestaat uit dezelfde bouwstenen.
1. Duidelijke uitleg
Een student moet begrijpen waarom een handeling wordt uitgevoerd.
2. Demonstratie
Laat niet alleen zien wat je doet, maar vooral waarom.
3. Begeleid oefenen
Begin klein.
Voorkom cognitieve overbelasting.
4. Feedback
Korte, concrete feedback werkt beter dan een lange lijst verbeterpunten.
5. Herhalen
Niet één keer.
Maar verspreid over meerdere momenten.
6. Variëren
Laat studenten dezelfde vaardigheid in verschillende praktijksituaties toepassen.
De rol van de praktijkopleider
Een praktijkopleider doet veel meer dan controleren of een handeling goed wordt uitgevoerd.
Hij of zij helpt studenten om:
- verbanden te zien;
- keuzes te onderbouwen;
- feedback te gebruiken;
- zelfvertrouwen op te bouwen;
- steeds zelfstandiger te worden.
Juist die begeleiding bepaalt vaak hoe snel vaardigheden zich ontwikkelen.
