“Hebben jullie het allemaal begrepen?”

De docent kijkt de klas rond.

Iedereen knikt.

Mooi, denk je. Op naar het volgende onderwerp.

Maar een week later blijken veel studenten de stof alweer kwijt te zijn.

Hoe kan dat?

Het antwoord is misschien confronterend:

Begrijpen is niet hetzelfde als leren.

Sterker nog: een goede uitleg kan de illusie wekken dat studenten iets hebben geleerd, terwijl hun brein de informatie nog nauwelijks heeft opgeslagen.

 

De grootste misvatting in het onderwijs

Veel onderwijs is nog steeds gebaseerd op een eenvoudige gedachte.

Als ik het goed uitleg, leren studenten het vanzelf.

Dat klinkt logisch.

Maar vanuit de cognitieve psychologie weten we inmiddels dat leren veel actiever is.

Het brein verandert niet doordat iemand luistert.

Het verandert doordat iemand zelf actief informatie moet verwerken.

 

De illusie van leren

Ken je dit?

Een student zegt na afloop van een les:

“Ja hoor, helemaal duidelijk.”

Maar tijdens de stage weet dezelfde student niet meer welke injectieplaats gekozen moet worden.

Of hoe een ECG systematisch beoordeeld wordt.

Dat betekent niet dat de uitleg slecht was.

Tijdens de les ontstond een gevoel van herkenning.

En herkenning voelt vaak als kennis.

Maar dat is iets anders.

Psychologen noemen dit de illusie van competentie.

Omdat iets bekend klinkt, denken we dat we het ook beheersen.

Totdat we het zonder hulp moeten toepassen.

 

Het brein leert door moeite te doen

Stel twee studenten voor.

Student A leest een hoofdstuk drie keer.

Student B leest het één keer en probeert daarna zonder boek op te schrijven wat hij zich nog herinnert.

Wie leert meer?

Vaak is dat de tweede student.

Niet omdat hij slimmer is.

Maar omdat zijn brein harder moet werken.

Juist dat actieve ophalen maakt het geheugen sterker.

Dit principe staat bekend als retrieval practice.

 

Waarom vragen stellen krachtiger is dan antwoorden geven

In de praktijk zijn we als opleiders vaak geneigd snel te helpen.

Student twijfelt?

Dan leggen we het nog een keer uit.

Maar misschien kun je beter eerst vragen stellen.

Bijvoorbeeld:

• Welke stappen weet je nog?
• Waarom kies je hiervoor?
• Welke complicaties verwacht je?
• Waar heb je deze kennis eerder gebruikt?

Op dat moment moet de student zelf het geheugen activeren.

En precies dát zorgt voor leren.

 

De zorgpraktijk zit vol leermomenten

Het mooie is dat retrieval practice geen extra lesuur hoeft te kosten.

Juist op de werkvloer ontstaan de beste kansen.

Tijdens een overdracht.

Na een patiëntcontact.

Bij een wondbehandeling.

Tijdens een medicatieronde.

In plaats van:

“Ik zal het nog een keer uitleggen.”

Kun je vragen:

“Vertel eens hoe jij dit zou aanpakken.”

Dat kost nauwelijks extra tijd.

Maar levert veel meer op.

 

Minder vertellen, meer laten denken

Dat betekent niet dat uitleg onbelangrijk is.

Een goede uitleg blijft essentieel.

Maar uitleg is het begin van leren.

Niet het eindpunt.

Na de uitleg begint het echte werk.

Studenten moeten:

• uitleggen;
• toepassen;
• fouten maken;
• verbeteren;
• opnieuw proberen.

Pas dan ontstaan duurzame verbindingen in het brein.

 

Wat kun je morgen anders doen?

Wil je morgen al iets veranderen?

Probeer dan eens dit.

Na iedere uitleg stel je drie vragen voordat je zelf weer gaat praten.

Bijvoorbeeld:

• Wat was voor jou de belangrijkste boodschap?
• Welke stap zou je als eerste uitvoeren?
• Waarom is dat volgens jou de juiste keuze?

Je zult merken dat studenten actiever gaan nadenken.

En precies daar begint leren.

 

De volgende vraag

Als actief ophalen zo belangrijk is…

Waarom geven we studenten dan vaak tien aanwijzingen tegelijk?

Het werkgeheugen blijkt namelijk verrassend klein te zijn.

In het volgende artikel onderzoeken we waarom één coachopdracht vaak effectiever is dan vijf tegelijk.