Iedere opleider kent het gevoel.

Een student volgt een inspirerende les. De stof lijkt goed begrepen. Op de stage gaat het echter mis. De kennis lijkt verdwenen zodra de praktijk begint.

Vaak denken we dan dat de student niet goed heeft opgelet.

Maar misschien verwachten we simpelweg iets wat het brein niet kan.

Leren begint bij de zintuigen

Alles wat een student leert, begint met wat hij of zij ziet, hoort of ervaart.

Een demonstratie.

Een patiënt.

Een simulatie.

Een gesprek met een praktijkopleider.

Maar informatie die via de zintuigen binnenkomt, is nog geen kennis. Het is slechts de grondstof waar het brein mee aan de slag kan.

Het werkgeheugen is de bottleneck

Vanuit de zintuigen komt informatie terecht in het werkgeheugen.

En daar zit meteen de grootste beperking.

Het werkgeheugen kan maar een beperkte hoeveelheid informatie tegelijk verwerken. Wie tijdens een praktijkles tien instructies achter elkaar geeft, overbelast het systeem al snel.

Daarom is het vaak effectiever om één duidelijke coachopdracht tegelijk te geven dan een hele lijst met aandachtspunten.

Vergeten is normaal

Een confronterende gedachte:

Het grootste deel van wat we horen of lezen, vergeten we weer.

Niet omdat studenten ongemotiveerd zijn.

Niet omdat ze niet slim genoeg zijn.

Maar omdat ons brein zo werkt.

Vergeten is geen fout in het systeem.

Het is het systeem.

Van kennis naar langetermijngeheugen

Pas wanneer informatie meerdere keren wordt opgehaald en gebruikt, ontstaat een stevig geheugen.

Dat vraagt meer dan een goede uitleg.

Het vraagt:

• herhalen;
• oefenen;
• feedback;
• opnieuw toepassen;
• fouten mogen maken.

Elke keer dat kennis opnieuw wordt gebruikt, worden de verbindingen in het brein sterker.

Vaardigheden ontstaan door doen

In de zorg is kennis belangrijk.

Maar uiteindelijk draait het om handelen.

Een verpleegkundige hoeft niet alleen te weten hoe je intramusculair injecteert.

Hij of zij moet het ook veilig, zelfstandig en onder tijdsdruk kunnen uitvoeren.

Dat vraagt oefening.

Veel oefening.

Oefenen wordt pas echt leren als de weerstand toeneemt

Een interessante gedachte uit de sportpsychologie is dat vaardigheden pas echt beklijven wanneer de moeilijkheid langzaam wordt opgevoerd.

Eerst oefenen in een veilige omgeving.

Daarna in een simulatie.

Vervolgens met begeleiding.

En uiteindelijk zelfstandig in de praktijk.

Precies zoals sporters eerst trainen voordat ze een wedstrijd spelen.

Durven toepassen is de laatste stap

Een vaardigheid beheersen is iets anders dan hem durven gebruiken.

Iedere praktijkopleider herkent studenten die tijdens een vaardigheidstraining uitstekend presteren, maar op de afdeling ineens twijfelen.

Dat is geen gebrek aan kennis.

Vaak ontbreekt het vertrouwen om de kennis op het juiste moment toe te passen.

Juist daarom zijn coaching, een veilig leerklimaat en positieve praktijkervaringen zo belangrijk.

Wat betekent dit voor opleiders?

Wanneer we weten hoe leren in de hersenen werkt, verandert ook onze rol als opleider.

We zijn minder bezig met informatie overdragen.

En veel meer met het ontwerpen van leerervaringen.

Dat betekent bijvoorbeeld:

• Geef één duidelijke leeropdracht tegelijk.
• Wissel uitleg af met actief oefenen.
• Herhaal belangrijke concepten regelmatig.
• Laat studenten kennis ophalen in plaats van opnieuw uitleggen.
• Bouw de moeilijkheid stap voor stap op.
• Creëer een veilige omgeving waarin fouten maken onderdeel is van leren.

De vraag is niet: “Heb ik het goed uitgelegd?”

Misschien is de belangrijkste vraag wel een andere.

Hoe vaak heeft de student deze kennis al actief moeten gebruiken?

Want leren gebeurt niet tijdens het luisteren.

Leren gebeurt wanneer het brein informatie steeds opnieuw moet ophalen, verbinden en toepassen.

En precies daar ligt de kracht van goed zorgonderwijs.