“Ik heb het vorige week nog uitgelegd.”

Iedere docent of praktijkopleider heeft deze gedachte weleens gehad. Tijdens de les leek alles duidelijk. Studenten knikten, deden mee en beantwoordden de vragen. Maar een week later blijkt een groot deel van de kennis verdwenen.

Frustrerend?

Misschien.

Verrassend?

Eigenlijk niet.

Volgens de Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus begint ons brein vrijwel direct met vergeten. Dat klinkt ontmoedigend, maar het is juist een van de belangrijkste inzichten voor iedereen die zorgprofessionals opleidt.

Ons brein is gebouwd om te vergeten

Stel je eens voor dat je alles zou onthouden.

Iedere autorit.

Iedere patiënt.

Iedere presentatie.

Iedere e-mail.

Ons hoofd zou binnen de kortste keren overvol raken.

Vergeten is daarom geen fout in ons brein, maar een slimme eigenschap. Het helpt ons onderscheid te maken tussen informatie die belangrijk is en informatie die we waarschijnlijk nooit meer nodig hebben.

Nieuwe kennis die maar één keer voorbij komt, verdwijnt vaak net zo snel als ze binnenkwam.

De vergeetcurve

Ebbinghaus ontdekte al in de negentiende eeuw dat we een groot deel van nieuwe informatie binnen enkele dagen vergeten als we er niets meer mee doen.

De exacte percentages verschillen per situatie, maar de boodschap is steeds hetzelfde:

Zonder herhaling verdwijnt nieuwe kennis verrassend snel.

Dat verklaart waarom een student tijdens een les alles lijkt te begrijpen, maar dezelfde handeling een week later niet meer zelfstandig kan uitvoeren.

Niet omdat de uitleg slecht was.

Maar omdat het brein nog geen reden had om die kennis op te slaan.

In de zorg is dat een risico

In veel beroepen is vergeten vervelend.

In de zorg kan het gevolgen hebben voor de kwaliteit en veiligheid van zorg.

Denk aan:

• het juist aantrekken van persoonlijke beschermingsmiddelen;
• de stappen van een wondbehandeling;
• het herkennen van een afwijkend ECG;
• het berekenen van medicatie;
• het toedienen van zuurstof.

Deze kennis moet beschikbaar zijn op het moment dat het ertoe doet.

Dat vraagt om meer dan één les of één e-learning.

Herhalen is niet hetzelfde als opnieuw uitleggen

Veel opleiders reageren op vergeten door dezelfde uitleg nog een keer te geven.

Logisch.

Maar onderzoek laat zien dat iets anders veel beter werkt.

Laat studenten de kennis zelf ophalen.

Bijvoorbeeld door te vragen:

• Welke vijf momenten van handhygiëne ken je nog?
• Welke injectieplaats kies je in deze casus?
• Wat zou jij nu doen?

Op het moment dat het brein moeite moet doen om kennis terug te halen, worden de verbindingen sterker.

Dat heet retrieval practice.

Kleine herhalingen werken beter dan één grote

Veel organisaties plannen jaarlijks een verplichte scholing.

Maar stel jezelf eens de vraag:

Is één scholingsmiddag effectiever dan zes momenten van tien minuten verspreid over het jaar?

Steeds meer onderzoek wijst uit dat gespreid leren beter werkt dan alles in één keer aanbieden.

Daarom zien we ook steeds vaker:

• microlearnings;
• quizvragen;
• praktijkopdrachten;
• korte reflectiemomenten;
• leervragen tijdens de overdracht.

Niet omdat medewerkers graag nóg een toets maken.

Maar omdat hun brein zo beter leert.

Maak van de werkvloer een leeromgeving

Misschien ligt hier wel de grootste kans voor het zorgonderwijs.

Leren hoeft niet te stoppen zodra de les voorbij is.

Juist tijdens het werk ontstaan de momenten waarop kennis opnieuw wordt opgehaald.

Een praktijkopleider die tijdens een patiëntsituatie één gerichte vraag stelt, doet soms meer voor het langetermijngeheugen dan een uur extra theorie.

Denk bijvoorbeeld aan vragen als:

• Waarom kies je voor deze interventie?
• Welke risico’s zie je?
• Welke richtlijn gebruik je hierbij?

Dat kost nauwelijks extra tijd, maar zorgt ervoor dat kennis actief wordt opgehaald én verbonden met de praktijk.

Wat kun je morgen anders doen?

Wil je de vergeetcurve slim gebruiken in plaats van ertegen te vechten?

Probeer dan eens deze vijf principes:

• Bied nieuwe kennis in kleine, overzichtelijke stappen aan.
• Plan bewust korte herhaalmomenten in.
• Laat studenten kennis zelf ophalen in plaats van opnieuw aan te bieden.
• Koppel theorie zo snel mogelijk aan een praktijksituatie.
• Gebruik de werkvloer als verlengstuk van het klaslokaal.

De volgende vraag

Als vergeten normaal is, betekent dat ook dat goed uitleggen alleen niet genoeg is.

Want zelfs de beste uitleg verdwijnt weer als studenten de kennis nooit meer hoeven op te halen.

In het volgende artikel onderzoeken we daarom een hardnekkige misvatting in het onderwijs: waarom een student die aandachtig zit te luisteren, misschien toch nauwelijks leert.